Ed Wubbe noemde eens Rameau en Kathleen zijn essentiële balletten, vanwege hun extreme en dramatische karakter. Ze markeren daarbij de lijnen - muzikaal en theatraal - waarlangs zijn werk zich ontvouwt.
RAMEAU staat voor de dans-op-muziek-lijn, die hij inzette met balletten op Handel (Messiah) en Vivaldi (Nisi Dominus) - bruisende choreografieën die de energie en de dynamiek uit de muziek accentueerden - en vervolgde met Parts en Perfect Skin op Bach. Toch sluimerde in Rameau iets van de dramatiek uit Kathleen, dat de opmaat bleek voor een theatrale lijn. Zijn fascinatie voor de kille formele klavecimbelmuziek van de barok-componist Rameau verbond hij aan de nadagen van de hofmuziek en daarmee aan de ontluistering van de Franse adel die lijdzaam wachtte op de guillotine. Vandaar dat een deel van de dansers wat verveeld toekijkt naar de weerbarstige duetten of solo's die dansers in leren jacks en op stoere laarzen uitvoeren.
Met Rameau haalde Wubbe een kras door de lak van de balletesthetiek die hij had meegekregen van zijn klassieke opleiding, en als danser en choreograaf bij Nederlands Dans Theater en Introdans. Aanvankelijk stond hij nog sterk onder invloed van Kylian. White Streams op Arvo Part was een geslaagd voorbeeld van een muziekballet waarin de continue stroom van bewegingen in een organische danstaai een fraai lyrisch beeld opleverde.
Puntig en scherp daarentegen werd zijn taal toen hij ging werken met klassieke dansers van Scapino Ballet en hun spitzendans leerde benutten, in Nisi Dominus, Rameau, Parts en Perfect Skin.
Een ware kentering betekende KATHLEEN, als heftig dansritueel op popmuziek van Godflesh met vitale trio's, agressieve groepsdansen en een aangrijpende mannensolo. Het is een krachtig werk dat een pessimistisch nihilisme toonde en impliciet becommentarieerde. Deze eigentijdse West Side Story was tevens een statement van een choreograaf die zich definitief verlost wist van de traditie die het voormalige balletgezelschap voor de jeugd Scapino sinds haar oprichting in 1945 had gekenmerkt.
Zo heftig als Kathleen werd daarna geen ballet meer. Zelfs zijn LE SACRE DU PRINTEMPS werd een verfijnd samenspel van dans, muziek, licht en decor waarvoor hij bewust niet Strawinsky's heftige orkestwerk maar de subtiele bewerking voor piano's van Maarten Bon had gekozen.
Eerder cerebraal dan meeslepend was zijn theatrale werk, impressionistisch van toon door de lichte danstaal en associatieve verhaallijn. Zo zette hij ROMEO & JULIA op een amalgaam van niet westerse muziek - liefdesliederen - en dikte hij het verhaal in tot twaalf scènes. Teksten van Shakespeare, Yourcenar, Da Vinci en Marinetti raakten aan het oorspronkelijke liefdesdrama. Zinderend was vooral het liefdesduet - de balkonscène - waarna de wraakzuchtige Tybalt de brandende liefde liet verkolen tot een hoopje smeulende as.
In THE SCHLIEMANN PIECES stond de gedrevenheid centraal waarmee de amateur-archeoloog Schliemann ooit naar Troje zocht. Fragmenten uit zijn dagboeken en de Ilias werden geciteerd. Naast Schliemann was de Griekse schone Sophia als personage herkenbaar.
Het koortsachtig zoeken van de hoofdfiguur leek te staan voor de evenzeer gedreven manier waarop Wubbe zocht naar een formule om theatraal werk te maken zonder voorspelbaarheid. Daarin slaagde hij beter met NICO, dat handelt over het leven en de muziek van deze legendarische zangeres. Troef was de speciaal gecomponeerde muziek van John Cale, destijds gitarist bij the Velvet Underground en ex-vriend van Nico. Cales muziek werd afgewisseld met songs van Nico op band. De levensloop van de New Yorkse Chelsea-girl die in de jaren zeventig furore maakte op haar orgeltje met haar doorleefde zangkunst, tot aan haar verblijf en dood op Ibiza, was in de gedanste scènes te volgen, zonder dat deze in anekdotiek vervielen. Vooral Beth Bartolomews vertolking maakte dit tot een aangrijpend werk waarin muziek, dans en drama compleet samenvielen.
Een geslaagd voorbeeld van een muziekballet nieuwe stijl was ROSARY, een tintelend groepsstuk dat speels en organisch de emoties uit Schuberts Strijkkwintet in c in dans vertaalde. Met dank aan de dansers die de gearticuleerde bewegingen in de benen en grillige wendingen in de torso afroomden en op kousenvoeten vlinderachtig licht deden uitkomen. Het was een op en top lyrisch ballet, dat toch niet geparfumeerd overkwam en waarin hij zijn gerijpte kracht als maker van pure dansconstructies en duetten waarmaakte.
Als modern choreograaf en leider van het eigentijdse en prominente gezelschap Scapino wil Wubbe verbindingen leggen naar andere disciplines of kunstinstellingen in Rotterdam. Zo werkte hij samen met Winy Maas van architectenbureau MVRDV. Diens laag op laag-concept van 'de gestapelde stad' vertaalden computer-grafici tot virtueel decor, een caleidoscopisch panorama van abstracte beelden waarin dansers optraden als zinnebeeld van de menselijke maat. MANYFACTS, Life in the 3D City ging over de wisselwerking tussen anoniem en persoonlijk, abstractie en emotie. Dat persoonlijke wil Wubbe in zijn dans tot uitdrukking brengen.
Toch is zijn klassiek gefundeerde moderne dans sterk gestileerd, wat niet onverlet laat dat dansers er hun stempel op drukken: in het verleden Charlotte Baines en Keith-Derrick Randolph, en nu samen met Mischa van Leeuwen en Bonnie Doets nog tweeëntwintig expressieve kwaliteitsdansers.
Isabelle Lanz
Hedendaagse dans in Nederland en Vlaanderen
Uitgegeven door de Vlaams-Nederlandse
Stichting Ons Erfdeel
redactie:
Luc Devoldere, hoofdredacteur
Hans Vanacker, redactiesecretaris
Dirk van Assche/Frits Niessen/Filip Matthijs/Bart van der Straeten
Hedendaagse dans in Nederland en Vlaanderen
Dit is een uitgave van de Vlaams-Nederlandse 'Stichting Ons Erfdeel'
die ook de volgende periodieken publiceert:
Ons Erfdeel, Vlaams-Nederlands cultureel tijdschrift
Septentrion. Arts, lettres et culture de Ftandre et des Pays-Bas
The Low Countries. Arts and Society in Flanders and the Netherlands, jaarboek
De Franse Nederlanden - Les Pays-Bas Francais, jaarboek
en een reeks boeken in diverse talen over aspecten van de cultuurvan de Lage Landen.
Raad van Bestuur van de 'Stichting Ons Erfdeel':
Herman Balthazar, voorzitter
LUC Devoldere, afgevaardigd-bestuurder
Greetje van den Bergh / Jan Bosselaers / Marcel Cockaerts
Jan Desmyter / Bert de Graeve / Vaast Leysen
Cecile Maeyaert - Cambien / Aad Nuis / Frits van Oostrom
Adriaan van der Staay / Cees van der Velden / Ludo Verhoeven
Philip Houben, erevoorzitter
Adres van redactie en administratie:
'Stichting Ons Erfdeel vzw', Murissonstraat 260, 6-8930 Rekkem, tel.: +32 (0)56 4112 01, fax +32 (0)56 41 47 07 e-mail: red@onserfdeel.be adm@onserfdeel.be http://www.onserfdeel.be BTW: BE 410.723.635
Hoofd administratie: Bernard Viaene
Secretarissen administratie: Adinda Houttekier en Hans Verhaeghe
Copyright © 2003 by 'Stichting Ons Erfdeel vzw'